OAV: AQSh bilan kelishuv Daniyaning Grenlandiya ustidan suverenitetini saqlab qoladi

AQSh prezidenti Donald Tramp va NATO bosh kotibi Mark Rutte 21-yanvar kuni muhokama qilgan Grenlandiya doiraviy kelishuvi Daniyaning orol ustidan suverenitetini saqlab qolishni nazarda tutadi. Bu haqda 22-yanvar, payshanba kuni Amerikaning Axios nashri ikkita manbaga tayanib xabar berdi.

Ularning so'zlariga ko'ra, reja 1951-yilda AQSh va Daniya o'rtasida imzolangan "Grenlandiya mudofaa kelishuvi"ni yangilashni ko'zda tutadi. Hujjat AQShga agar NATO zarur deb hisoblasa, orolda harbiy bazalar qurish va "mudofaa zonalari" yaratishga imkon beradi. Rutte va Tramp tomonidan muhokama qilingan kelishuvda Grenlandiyada xavfsizlikni mustahkamlash, NATOning Arktikadagi faoliyati va AQShning orol ustidan "Oltin gumbaz" raketaga qarshi mudofaa tizimini joylashtirishni rejalashtirishi ham ko'rib chiqiladi. Hujjatda Grenlandiyaning Daniyaga tegishli ekanligi tan olingan bo'lsa-da, Amerika harbiy inshootlari joylashgan hududlar "harbiy bazalarni joylashtirish maqsadida suveren hudud (AQSh - tahr.)" deb hisoblanadi, deb xabar beradi Britaniyaning The Telegraph va The New York Times gazetalari manbalarga tayanib. Buyuk Britaniya va Kipr o'rtasida shunga o'xshash kelishuv mavjud: Nikosiyaning 1960-yilda Londondan mustaqil bo'lishi Britaniya orolda ikkita hududni - Akrotiri va Dekeliyani saqlab qolishini anglatardi. Bular Britaniyaning suveren hududlari bo'lib, ularda mamlakatning ikkita harbiy bazasi joylashgan.

NATO: Rutte Grenlandiya suvereniteti bo'yicha hech qanday murosaga kelishni taklif qilmadi

Donald Tramp bilan muzokaralar davomida NATO bosh kotibi "Daniyaning Grenlandiya ustidan suvereniteti masalasida hech qanday murosaga kelishni taklif qilmadi", deb xabar beradi Reuters agentligi NATO vakili Allison Xartning so'zlaridan iqtibos keltiradi.

Mark Ruttening o'zi bu borada izoh bermadi. Biroq, Fox News telekanaliga bergan intervyusida u Grenlandiyani egallab olish masalasi AQSh prezidenti bilan ham muhokama qilinmaganini ta'kidladi. "U o'zgarishlarni boshdan kechirayotgan, xitoyliklar va ruslar tobora faollashib borayotgan bu ulkan Arktika mintaqasini himoya qilish uchun nima qilishimiz kerakligiga e'tibor qaratdi", dedi Rutte.

Kelishuvdan keyin AQSh uchun nima o'zgaradi

Qo'shma Shtatlar allaqachon Grenlandiyada harbiy bazalarni joylashtirish huquqiga ega, bu joylarda cheksiz "harakat erkinligi"dan bahramand bo'ladi. The Telegraph nashrining xabar berishicha, yangi kelishuv Amerika tomoniga mahalliy hokimiyat organlaridan, jumladan, qurilish uchun ruxsatnomalar olishdan qochish imkonini beradi. Shuningdek, u orolda "Oltin globus" bilan bog'liq bo'lgan "gumbaz" inshootlarini joylashtirishni soddalashtiradi va AQShga harbiy operatsiyalar, razvedka va mashg'ulotlar o'tkazish imkonini beradi.

Axios muhokama qilinayotgan kelishuv Daniyaning avvalgi taklifiga mos kelishini ta'kidlaydi, bu taklif mamlakatning Grenlandiya ustidan suverenitetini saqlab qolishni va shu bilan birga AQShning harbiy imkoniyatlarini kengaytirishni nazarda tutadi.