Tashqi savdodagi 13,7 milliard dollarlik defitsit: O‘zbekiston iqtisodiyoti nimaning hisobiga o‘smoqda?

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi mamlakatning 2026-yil yanvar–sentabr oylaridagi tashqi savdo faoliyati yakunlarini e’lon qildi. Unga ko‘ra, hisobot davrida respublikaning tashqi savdo aylanmasi  65,4 mlrd AQSh dollarini tashkil etgan.

Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatning xalqaro savdo aloqalari izchil rivojlanishda davom etmoqda. Joriy ko‘rsatkich 2025-yilning mos davri bilan solishtirilganda 3,9 mlrd AQSh dollariga yoki 6,3 foizga ko‘pdir. Bugungi kunda O‘zbekiston jahonning 200 dan ortiq mamlakati bilan o‘zaro manfaatli savdo aloqalarini yo‘lga qo‘ygan.

Tashqi savdo aylanmasining umumiy hajmida eksport va import ko‘rsatkichlari quyidagicha taqsimlandi:

Eksport hajmi: 25,8 mlrd AQSh dollari (o‘tgan yilga nisbatan 5,5 foizga kamaygan);
Import hajmi: 39,6 mlrd AQSh dollari (o‘tgan yilga nisbatan 15,7 foizga o‘sgan).

Eksport va import o‘rtasidagi nomutanosiblik natijasida hisobot davrida tashqi savdo aylanmasida 13,7 mlrd AQSh dollari miqdorida manfiiy saldo (defitsit) qayd etildi.

Oltinsiz eksportda keskin o‘sish

Garchi umumiy eksport hajmida biroz pasayish kuzatilgan bo‘lsa-da, iqtisodiyotning real sektori va diversifikatsiya jarayonlarini aks ettiruvchi muhim ko‘rsatkichda ijobiy siljish bor. Xususan, oltin hisobga olinmagan holda, tovarlar eksporti 13,3 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Bu esa 2025-yilning mos davriga nisbatan 31,6 foizlik yuqori o‘sishni anglatadi va mamlakatning eksport salohiyati faqatgina qimmatbaho metallarga tayanib qolmayotganidan dalolat beradi.

Asosiy savdo hamkorlar: Xitoy yetakchilikni saqlab qolmoqda

O‘zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyatida an’anaviy hamkor davlatlar asosiy ulushga egalik qilmoqda. Joriy yilning 9 oyida tashqi savdo aylanmasida eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etgan TOP-5 davlatlar ro‘yxati quyidagicha:

Xitoy xalq respublikasi — 23,2 foiz
Rossiya Federatsiyasi — 16,0 foiz
Qozog‘iston — 6,5 foiz
Turkiya — 3,4 foiz
Afg‘oniston — 2,4 foiz

Ekspertlarning ta’kidlashicha, import hajmining o‘sishi mamlakatda ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan texnologiyalar, asbob-uskunalar va xomashyo yetkazib berishning ko‘payishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Oltinsiz eksportning qariyb uchdan bir barobarga o‘sishi esa mahalliy mahsulotlarning tashqi bozorda raqobatbardoshligi oshib borayotganini ko‘rsatmoqda.