Bugun 3-noyabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining navbatdagi majlisi bo'lib o'tdi. Deputatlar uchinchi o‘qishda yakka tartibdagi tadbirkorlarning (YATT) lizing xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini tubdan kengaytirishga qaratilgan qonun loyihasini ma’qullab, Senatga yuborishdi.
Lizing o‘zi nima?
Lizing (yoki moliyaviy ijara) — bu uzoq muddatli ijaraning o‘ziga xos shakli bo‘lib, unda lizing kompaniyasi tadbirkorga kerak bo‘lgan uskunalar, texnika, bino yoki avtotransportni o‘z mablag‘lari hisobiga sotib oladi va uni tadbirkorga haq evaziga muddatli foydalanishga beradi.
Oddiy qilib aytganda: Tadbirkor yangi sex ochmoqchi, lekin qimmatbaho uskunalar sotib olishga katta puli yo‘q. Bankdan kredit olish esa ko‘p hujjatbozlik va garov mulkini talab qiladi. Shunday vaziyatda lizing kompaniyasi o‘sha uskunani sotib olib, tadbirkorga ijaraga beradi. Tadbirkor uskunadan foydalanib, pul ishlab topadi va har oy ijara haqini to‘lab boradi. Shartnoma muddati tugagach (masalan, 3 yoki 5 yildan keyin), o‘sha uskuna to‘liq tadbirkorning xususiy mulkiga aylanadi.
O‘zbekiston lizing bozorida portfel hajmi: Soliq va iqtisodiy islohotlar fonida respublikaning umumiy lizing portfeli 11,39 trillion so‘mga yetdi (o‘sish qariyb 28 foiz). Bitimlar tabiati: Bozordagi yangi bitimlar hajmi yiliga 6,4 trillion so‘mdan oshgan bo‘lib, bitimlarning o‘rtacha qiymati 620 million so‘mgacha yiriklashgan. Ishtirokchilar: Respublika bo‘yicha ijara va lizing yo‘nalishidagi faol korxonalar soni 2 000 tadan oshdi. Bozorning asosiy qismini "O‘zagrolizing", "Uzbek Leasing International A.O.", "MK Leasing" va yirik tijorat banklari boshqarib kelmoqda.
Biroq, shu paytgacha ushbu ko‘p trillionlik bozordan asosan yirik va o‘rta yuridik shaxslar foydalanib kelishayotgan edi. Kichik biznes vakillari bo‘lgan YATTlar uchun tizim huquqiy jihatdan noqulay edi.
Yangi qonun loyihasi nimalarni o‘zgartiradi?
Amaldagi tartiblarda yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun lizing munosabatlarida, ayniqsa, buxgalteriya hisobini yuritish va obyektlarni balansga olishda qator huquqiy noaniqliklar mavjud edi. Yangi o‘zgartirishlar ushbu to‘siqlarni bartaraf etadi.
Yangi qonun loyihasiga ko‘ra, lizing obyekti (masalan, yuk mashinasi yoki uskuna) yuridik shaxs bo‘lgan lizing oluvchining balansida aks ettiriladi. Shuningdek, lizing oluvchi yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lgan holatlarda, lizing obyekti lizing beruvchining balansida hisobga olinishi qat’iy belgilab qo‘yilmoqda. Bu YATTlarni murakkab buxgalteriya hisob-kitoblaridan va ortiqcha ma’muriy yukdan xalos qiladi.
Soliq imtiyozlari va tahlil: Tadbirkorga nima naf?
Ushbu qonun loyihasining qabul qilinishi joriy yildan boshlab kuchga kirgan
YATTlar uchun soliq islohotlari (aylanmasi 1 milliard so‘mgacha bo‘lgan tadbirkorlar uchun qat’iy belgilangan soliq o‘rniga 1 foizlik yagona aylanma solig‘i joriy etilishi) bilan hamohang.
Yangi qonun loyihasi orqali YATTlar quyidagi soliq va moliyaviy imtiyozlarga ega bo‘ladi:
Lizing obyekti YATTning emas, balki lizing beruvchi kompaniyaning balansida turishi sababli, tadbirkor ushbu mulk uchun murakkab soliq hisobotlarini topshirish va mol-mulk solig‘i to‘lash majburiyatidan ozod bo‘ladi. Asosiy vositalarning eskirishini hisoblash va uni xarajatlarga chiqarish majburiyati ham lizing kompaniyasi zimmasida qoladi. Bu esa YATTga buxgalter shtatini ushlab turmasdan, bor e’tiborini ishlab chiqarishga qaratish imkonini beradi. Oboroti 1 milliard so‘mdan oshgan va ixtiyoriy ravishda QQS to‘lovchisi bo‘lgan YATTlar uchun lizing to‘lovlari tarkibidagi qo‘shimcha qiymat solig‘ini hisobga olish tizimi ancha soddalashadi.
.png "YouTube UZREPORT TV")
